Môi trường công trình đặt tời điện vào điều kiện làm việc khắc nghiệt hơn đáng kể so với trong nhà xưởng: nguồn điện kéo xa, tải thay đổi liên tục, nhiều bụi, độ ẩm cao và vị trí lắp đặt thường phải thay đổi theo tiến độ thi công. Vì vậy, một chiếc tời đủ tải chưa chắc đã vận hành ổn định nếu đường điện bị sụt áp, khung treo thiếu độ cứng hoặc cáp thường xuyên kéo lệch. Dưới đây là 5 vấn đề kỹ thuật tôi cho rằng cần kiểm soát chặt nhất khi sử dụng tời điện tại công trình xây dựng.
1. Không chọn tải trọng tời sát với khối lượng hàng cần nâng
Một sai lầm khá phổ biến là tải trọng cần nâng 500kg thì chọn ngay tời điện 500kg. Về thông số, máy có thể đáp ứng, nhưng điều kiện thực tế tại công trường không phải lúc nào tải cũng được xác định chính xác.
Ví dụ, một lần nâng có thể gồm:
- 350kg vật liệu.
- 30kg khung hoặc giỏ chứa.
- Dây treo, sling và phụ kiện nâng.
- Một số vật liệu phát sinh thêm trong quá trình xếp hàng.
Tổng tải thực tế vì vậy có thể cao hơn con số người vận hành ước tính ban đầu. Khi lựa chọn tời điện, tôi thường khuyến nghị có khoảng tải dự phòng phù hợp thay vì để máy liên tục làm việc sát giới hạn. Điều này giúp motor, phanh và hộp giảm tốc chịu tải nhẹ hơn trong quá trình làm việc lâu dài.
2. Kiểm tra kỹ kết cấu treo trước khi vận hành tời điện
Tại công trình, tời có thể được lắp trên dầm thép, khung chữ A, giá đỡ hoặc một kết cấu được gia công riêng. Toàn bộ tải trọng từ hàng hóa sẽ truyền qua tời rồi tác động lên hệ thống này.
Đặc biệt, tải tác động lên kết cấu không chỉ có tải tĩnh. Khi khởi động, dừng máy hoặc hàng bị rung lắc, hệ thống còn phải chịu tải động.
Trước khi vận hành tời điện, cần kiểm tra:
- Dầm hoặc khung treo có đủ khả năng chịu lực hay không.
- Bulông và mối hàn có dấu hiệu lỏng, nứt hoặc biến dạng không.
- Tời đã được cố định chắc chắn chưa.
- Kết cấu có rung hoặc võng bất thường khi thử tải không.
- Điểm treo có đúng vị trí thiết kế hay không.
Với hệ thống treo phức tạp hoặc tải lớn, khả năng chịu lực của kết cấu cần được người có chuyên môn tính toán thay vì đánh giá bằng mắt.
3. Đặc biệt chú ý đến nguồn điện tại công trường
Nguồn điện là vấn đề tôi gặp khá thường xuyên khi kiểm tra tời điện tại công trình.
Dây điện kéo quá xa, tiết diện dây nhỏ, đầu nối tạm bợ hoặc nguồn điện dùng chung với nhiều máy công suất lớn có thể làm điện áp tại tời giảm khi motor khởi động.
Khi điện áp không đảm bảo, motor có thể:
khởi động yếu → dòng điện tăng → nhiệt độ cuộn dây tăng → tời nóng nhanh → tuổi thọ motor giảm.
Vì vậy, trước khi sử dụng tời điện, cần kiểm tra điện áp phù hợp với máy, dây nguồn có tiết diện đáp ứng công suất, đầu nối chắc chắn và hệ thống bảo vệ điện hoạt động bình thường.
Không nên sử dụng dây điện bị hở, nối quá nhiều đoạn hoặc để điểm đấu nối nằm tại khu vực thường xuyên có nước.
4. Không để cáp kéo xiên vào tang
Một lỗi rất phổ biến khi sử dụng tời điện tại công trình là đặt máy ở vị trí thuận tiện rồi dẫn cáp trực tiếp tới tải mà không kiểm soát góc vào tang.
Khi cáp bị kéo lệch, lực căng không còn đi đúng hướng thiết kế. Sau một số chu kỳ, cáp thường bắt đầu:
dồn sang một bên → ép sát thành tang → leo lên vòng cáp trước → xếp chồng thành nhiều lớp không đều.
Hậu quả không chỉ là cáp cuốn xấu. Các vòng cáp đè chéo có thể làm cáp phía dưới bị dập. Đồng thời, khi cáp dồn thành ụ, bán kính cuốn tại vị trí đó tăng lên, làm thay đổi điều kiện mô-men trên tang.
Nếu vòng cáp phía trên bất ngờ trượt xuống khe giữa hai vòng phía dưới, hệ thống còn có thể xuất hiện tải giật.
5. Kiểm soát thời gian chạy và nhiệt độ của tời
Tời xây dựng không phải model nào cũng được thiết kế để chạy liên tục.
Đây là lỗi thường gặp ở các dòng tời điện mini: thấy máy vẫn chạy nên người vận hành nâng liên tục hàng chục lượt mà không quan tâm chu kỳ làm việc.
Với một số tời mini, thời gian chạy liên tục có thể chỉ khoảng 10–15 phút trước khi cần thời gian nghỉ để tản nhiệt, nhưng con số thực tế phải căn cứ vào tài liệu của từng model. Không nên áp dụng một chu kỳ cố định cho mọi loại tời.
Nhiệt sinh ra nhiều nhất khi máy làm việc nặng
Motor sẽ dễ tăng nhiệt khi:
- Nâng gần tải định mức.
- Điện áp bị sụt.
- Phanh nhả không hoàn toàn.
- Khởi động quá nhiều lần.
- Môi trường nóng, thông gió kém.
- Motor chạy lâu trong mỗi chu kỳ nâng.
Đáng chú ý, tời nâng 20m và tời nâng 80m có thể sử dụng cùng tải nhưng thời gian motor mang tải trong mỗi lượt hoàn toàn khác nhau. Do đó, khi sử dụng tời điện tại công trình cao tầng, cần tính cả chiều cao nâng và thời gian một chu kỳ, không chỉ đếm số lượt nâng.
Kết luận
Để sử dụng tời điện ổn định tại công trình xây dựng, cần kiểm soát đồng thời tải trọng thực tế, chất lượng nguồn điện, đường đi của cáp, kết cấu chịu lực và chu kỳ làm việc của motor. Đây là năm yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến motor, hộp số, phanh và cáp trong mỗi chu kỳ nâng. Một bộ tời được chọn đúng tải nhưng lắp sai đường cáp, cấp nguồn không đủ hoặc vận hành quá chu kỳ thiết kế vẫn có thể nhanh chóng phát sinh hư hỏng. Vì vậy, vận hành tời điện đúng kỹ thuật phải được xem xét trên toàn bộ hệ thống nâng chứ không chỉ riêng chiếc máy.
