Trong quá trình sử dụng tời điện, tiếng motor, hộp giảm tốc và phanh đóng – nhả là hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, nếu máy đột nhiên phát ra tiếng rít, tiếng lạch cạch, tiếng va đập hoặc tiếng ù lớn hơn trước thì đây có thể là dấu hiệu một bộ phận đang gặp vấn đề. Việc xác định tiếng kêu xuất hiện ở đâu và trong thời điểm nào sẽ giúp tìm nguyên nhân chính xác hơn, tránh tiếp tục vận hành đến khi hư hỏng trở nên nghiêm trọng.
Khi nào tiếng kêu của tời điện được xem là bất thường?
Không thể đánh giá tình trạng tời điện chỉ dựa vào việc máy “có tiếng kêu”. Bản thân động cơ, bánh răng và phanh đều tạo âm thanh khi hoạt động.
Tuy nhiên điều cần quan tâm là sự thay đổi so với trạng thái vận hành bình thường trước đó.
Một số biểu hiện đáng chú ý gồm:
- Tiếng máy đột nhiên lớn hơn trước.
- Xuất hiện tiếng kim loại va vào nhau.
- Hộp số phát ra tiếng rít hoặc tiếng nghiến.
- Motor phát tiếng ù nhưng tang quay yếu.
- Có tiếng va đập theo từng vòng quay.
- Tiếng kêu chỉ xuất hiện khi nâng tải nặng.
- Máy rung mạnh đồng thời với tiếng động bất thường.
Thời điểm xuất hiện tiếng kêu là dữ liệu quan trọng để xác định bộ phận đang gặp vấn đề.
Một số nguyên nhân khiến cho tời điện kêu to bất thường
1. Hộp giảm tốc thiếu dầu hoặc dầu bôi trơn xuống cấp
Đây là một trong những vị trí đầu tiên cần kiểm tra khi tời điện phát ra tiếng kêu lớn từ cụm hộp số.
Bánh răng trong hộp giảm tốc làm việc dưới tải và cần có lớp dầu bôi trơn để hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa các bề mặt kim loại. Khi mức dầu quá thấp hoặc dầu đã mất tính năng bôi trơn, ma sát tăng lên và hộp số có thể phát ra tiếng rít hoặc tiếng nghiến rõ hơn.
Nếu tiếp tục vận hành trong tình trạng thiếu dầu:
Ma sát tăng → nhiệt độ tăng → bánh răng mòn nhanh → khe hở tăng → tiếng kêu ngày càng lớn.
Khi kiểm tra nên tìm cả nguyên nhân khiến dầu bị thiếu, đặc biệt là tình trạng rò dầu tại phớt, gioăng hoặc mặt ghép hộp số.
2. Bánh răng trong hộp giảm tốc bị mòn
Sau thời gian dài làm việc, bề mặt răng có thể bị mòn, rỗ hoặc xuất hiện khe hở lớn hơn ban đầu.
Khi các bánh răng ăn khớp không còn ổn định, tời điện có thể phát ra tiếng lạch cạch hoặc tiếng va đập lặp lại trong quá trình quay. Tiếng thường rõ hơn khi máy bắt đầu chịu tải.
Nếu một răng bị sứt hoặc hư hỏng cục bộ, tiếng va đập có thể xuất hiện theo chu kỳ tương ứng với vòng quay của bánh răng.
Trường hợp này không nên chỉ bổ sung dầu rồi tiếp tục sử dụng. Cần kiểm tra trực tiếp tình trạng bộ truyền bên trong.
3. Ổ bi bị mòn hoặc thiếu bôi trơn
Ổ bi được sử dụng tại nhiều vị trí như motor, trục hộp giảm tốc và tang cuốn. Khi ổ bi bị mòn, rơ hoặc hư hỏng bề mặt lăn, máy thường xuất hiện tiếng ù, rào rào hoặc tiếng kim loại bất thường.
Một dấu hiệu khác là độ rung của tời điện tăng lên khi hoạt động.
Nếu ổ bi tiếp tục xuống cấp, trục có thể xuất hiện độ đảo. Điều này không chỉ tạo tiếng ồn mà còn ảnh hưởng đến bánh răng, phớt dầu và các bộ phận liên kết với trục.
4. Phanh đóng – nhả không ổn định
Một tiếng “tách” nhỏ khi phanh đóng hoặc nhả có thể là đặc điểm hoạt động bình thường của một số loại tời. Tuy nhiên, nếu xuất hiện tiếng va đập mạnh, rung hoặc tiếng ma sát kéo dài tại cụm phanh thì cần kiểm tra.
Nguyên nhân có thể liên quan đến:
- Khe hở phanh không đúng.
- Má phanh bị mòn.
- Bề mặt phanh không đều.
- Lò xo hoặc cơ cấu hồi phanh gặp vấn đề.
- Cụm phanh bị bụi bẩn hoặc dầu xâm nhập.
Phanh liên quan trực tiếp đến khả năng giữ tải, vì vậy nếu tiếng kêu bất thường xuất hiện tại vị trí này, không nên tiếp tục nâng hàng nặng khi chưa xác định nguyên nhân.
5. Motor phát tiếng ù nhưng tời quay yếu
Nếu motor phát ra tiếng ù lớn nhưng tang cuốn quay chậm, khó khởi động hoặc không quay, vấn đề có thể không nằm ở hộp số.
Với tời điện 1 pha, cần kiểm tra tụ điện và nguồn cấp. Tụ suy giảm khả năng làm việc có thể khiến motor khó tạo đủ mô-men khi khởi động.
Ngoài ra, điện áp thấp do dây nguồn quá nhỏ hoặc kéo điện quá xa cũng có thể khiến motor hoạt động không ổn định.
Khi đó có thể xuất hiện chuỗi hiện tượng:
Điện áp giảm → motor khó khởi động → dòng tăng → motor nóng → tiếng ù lớn.
Không nên giữ nút điều khiển lâu khi motor chỉ ù nhưng tang không quay vì cuộn dây có thể nóng rất nhanh.
6. Cáp thép cuốn lệch hoặc cọ vào thành tang
Không phải mọi tiếng kêu đều xuất phát từ bên trong máy.
Nếu tời điện phát ra tiếng cọ xát khi thu cáp, hãy quan sát cách cáp đi vào tang. Cáp bị dồn về một phía có thể ma sát với thành tang hoặc bị ép giữa các lớp cáp.
Tình trạng này thường xuất hiện khi tời kéo xiên, vị trí dẫn cáp không phù hợp hoặc cáp bị chùng trong quá trình thu.
Nếu cáp đã bị bẹp, xoắn, gãy sợi hoặc biến dạng nghiêm trọng, cần đánh giá tình trạng cáp trước khi tiếp tục sử dụng.
7. Bulông hoặc kết cấu lắp tời bị lỏng
Đây là nguyên nhân tương đối đơn giản nhưng dễ bị bỏ qua.
Trong quá trình tời điện hoạt động, rung động lặp lại có thể khiến một số liên kết cơ khí bị lỏng. Khi đó thân máy hoặc khung đỡ có thể rung và tạo tiếng va đập.
Cần kiểm tra các vị trí như bulông bắt tời, giá đỡ, khung treo và những liên kết liên quan.
Nếu tiếng kêu chỉ xuất hiện khi nâng tải mà giảm đáng kể khi chạy không tải, kết cấu lắp đặt cũng là một vị trí cần được kiểm tra.
Khi nào tiếng kêu của tời điện trở thành dấu hiệu nguy hiểm?
Nên ngừng tời điện để kiểm tra nếu tiếng kêu mới xuất hiện đồng thời với một trong các biểu hiện:
- Tốc độ nâng giảm rõ rệt.
- Motor hoặc hộp số nóng nhanh.
- Tải bị giật khi di chuyển.
- Phanh giữ tải không ổn định.
- Rung mạnh tại thân máy.
- Xuất hiện mùi khét.
- Hộp số chảy dầu.
- Có tiếng kim loại va mạnh.
Đặc biệt, không nên tiếp tục tăng tải với mục đích “thử xem máy còn nâng được không”. Nếu bánh răng, ổ bi hoặc phanh đã có vấn đề, tải lớn hơn chỉ làm mức độ hư hỏng tăng nhanh.
Kết luận
Khi tời điện kêu to bất thường, điều quan trọng không phải là tìm cách làm máy “êm lại” ngay mà phải xác định nguyên nhân tạo ra tiếng ồn. Motor ù thường liên quan đến nguồn điện, tải hoặc phanh; hộp số hú cần kiểm tra bôi trơn và bánh răng; tiếng rào có thể đến từ ổ bi, trong khi tiếng cọ theo vòng tang thường liên quan đến cáp. Nếu tiếng kêu đi kèm rung mạnh, tăng nhiệt, giảm tốc hoặc trôi tải, nên dừng thiết bị để kiểm tra sớm, bởi đây có thể là dấu hiệu hệ truyền động đã bắt đầu làm việc ngoài trạng thái kỹ thuật bình thường.
Tham khảo thêm bài viết: Bao lâu nên bảo dưỡng tời điện một lần để máy luôn bền?
