Sau khoảng 10–15 phút sử dụng, nhiều người chạm vào thân motor tời điện thấy nóng và lập tức cho rằng máy yếu hoặc chất lượng motor không tốt. Thực tế, motor sinh nhiệt khi làm việc là hiện tượng bình thường. Điều cần quan tâm không phải motor “có nóng hay không”, mà là nhiệt độ tăng đến mức nào, tăng nhanh ra sao và tời đang làm việc trong điều kiện tải như thế nào.
Vì sao motor tời điện luôn sinh nhiệt khi hoạt động?
Motor không thể chuyển 100% điện năng thành cơ năng. Một phần năng lượng luôn chuyển thành nhiệt do tổn hao trong quá trình làm việc.
Các nguồn sinh nhiệt chính gồm:
- Tổn hao đồng trên cuộn dây.
- Tổn hao trong lõi thép.
- Ma sát tại ổ bi và các bộ phận quay.
- Tổn hao cơ khí và khả năng tản nhiệt của motor.
Do đó, việc vỏ motor ấm hoặc nóng dần sau một thời gian làm việc là hiện tượng bình thường.
Điều đáng chú ý là khi nhiệt độ tăng rất nhanh, kèm theo tiếng ù, mùi khét, tốc độ nâng giảm hoặc thiết bị bảo vệ nhiệt thường xuyên tác động. Đây mới là những dấu hiệu cần kiểm tra.
Motor nóng sau 10–15 phút có phải máy kém chất lượng?
Không thể kết luận motor tời điện kém chất lượng chỉ vì máy nóng lên sau 10–15 phút. Nhiệt độ motor chủ yếu phụ thuộc trực tiếp vào các yếu tố:
Chu kỳ làm việc của tời điện
Nhiều dòng tời điện mini được thiết kế để làm việc gián đoạn, không phải chạy liên tục trong thời gian dài. Nếu máy thực hiện nhiều chu kỳ nâng – hạ liên tiếp mà không có thời gian nghỉ, nhiệt trong cuộn dây sẽ tích tụ nhanh hơn khả năng thoát nhiệt.
Vì vậy, cần kiểm tra chế độ làm việc do nhà sản xuất quy định cho từng model. Một chiếc tời nóng sau 15 phút vận hành liên tục chưa chắc có vấn đề nếu đã hoạt động gần giới hạn chu kỳ thiết kế.
Tải trọng thực tế
Tải càng lớn, motor càng phải tạo mô-men lớn để nâng hàng. Nếu tời điện thường xuyên làm việc sát tải định mức, motor có thể tăng nhiệt nhanh hơn so với khi vận hành ở tải thấp.
Đặc biệt cần tính cả khối lượng của hàng hóa, móc và các phụ kiện di chuyển cùng tải. Tải bị mắc, kéo xiên hoặc xuất hiện giật tải cũng làm điều kiện làm việc của motor nặng hơn.
Nhiệt độ môi trường
Cùng một chiếc tời nhưng khả năng tản nhiệt tại nhà xưởng thông thoáng sẽ khác với khi hoạt động trên công trường giữa trời nóng hoặc trong không gian kín.
Khi nhiệt độ môi trường cao, chênh lệch nhiệt độ giữa motor và không khí xung quanh giảm, khiến quá trình giải nhiệt khó hơn. Vì vậy, motor tời điện có thể đạt nhiệt độ cao nhanh hơn dù tải trọng không thay đổi.
Điện áp cấp cho motor
Điện áp không phù hợp hoặc sụt áp dưới tải cũng có thể khiến motor làm việc không ổn định. Trường hợp thường gặp ở công trình là sử dụng dây nguồn quá dài, tiết diện nhỏ hoặc đầu nối tiếp xúc kém.
Nếu motor nóng kèm theo tiếng ù, đề pa yếu hoặc tốc độ nâng giảm, cần đo điện áp ngay tại đầu vào của tời trong lúc đang nâng tải. Không nên chỉ kiểm tra điện áp khi máy đứng yên.
Khả năng tản nhiệt của motor
Khả năng giải nhiệt phụ thuộc vào kích thước motor, kết cấu vỏ, quạt làm mát, khe thông gió và cách bố trí máy. Nếu khe thông gió bị bụi che kín hoặc tời được lắp trong vị trí quá kín, nhiệt sinh ra sẽ khó thoát ra ngoài.
Do đó, hai chiếc tời điện có cùng công suất và tải trọng chưa chắc có tốc độ tăng nhiệt giống nhau.
Khi nào motor nóng được xem là bất thường?
Không nên đánh giá bằng cảm giác sờ tay vào vỏ motor, bởi nhiệt độ bề mặt và giới hạn nhiệt của cuộn dây là hai vấn đề khác nhau.
Cần đặc biệt chú ý khi tời điện xuất hiện đồng thời các biểu hiện:
- Motor nóng lên rất nhanh so với trước.
- Tốc độ nâng giảm rõ rệt.
- Máy phát tiếng ù hoặc rung mạnh.
- Có mùi khét từ cuộn dây.
- CB hoặc bảo vệ nhiệt thường xuyên ngắt.
- Vỏ motor đổi màu do nhiệt.
- Máy khó khởi động khi có tải.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu trên, nên dừng thiết bị để kiểm tra thay vì tiếp tục cho máy chạy đến khi bảo vệ tác động.
Kết luận
Tời điện nóng motor sau 10–15 phút chưa thể kết luận là máy kém chất lượng. Nếu tời đang nâng tải lớn hoặc hoạt động liên tục, việc motor tăng nhiệt là hiện tượng có thể xảy ra trong quá trình làm việc. Điều cần kiểm tra là mức tải, chu kỳ vận hành, nguồn điện, phanh và lực cản của hệ truyền động. Nếu motor nóng nhanh kèm tiếng ù, giảm tốc, mùi khét hoặc bảo vệ nhiệt liên tục tác động, đó mới là dấu hiệu cho thấy tời đang làm việc ngoài trạng thái bình thường và cần được kiểm tra trước khi tiếp tục sử dụng.
