Khi tời điện đang treo vài trăm kilôgam hàng hóa mà nguồn điện đột ngột bị cắt, tải có rơi xuống ngay hay không? Với tời được thiết kế đúng cho mục đích nâng hạ, hệ thống phanh thường hoạt động theo nguyên lý mất điện thì đóng phanh, giúp giữ trục truyền động khi motor ngừng cấp điện. Tuy nhiên, khả năng giữ tải thực tế còn phụ thuộc vào loại phanh, mức tải đang treo, tình trạng má phanh và toàn bộ cơ cấu truyền động. Vì vậy, đây cũng là một thông số cần kiểm tra kỹ trước khi mua tời điện.
Vì sao tời điện vẫn có thể giữ tải khi mất điện?
Nhiều người cho rằng động cơ là bộ phận trực tiếp giữ hàng trên cao. Tuy nhiên, động cơ chủ yếu tạo mô-men để nâng hoặc hạ tải. Khi nguồn điện bị ngắt, khả năng giữ tải lại phụ thuộc nhiều hơn vào phanh và hệ thống truyền động.
Trên các dòng tời điện chuyên dụng, phanh thường được thiết kế theo nguyên lý an toàn: có điện thì nhả phanh, mất điện thì phanh tự đóng. Vì vậy, khi xảy ra mất điện đột ngột, lực phanh sẽ tác động lên trục động cơ hoặc cơ cấu truyền động để ngăn tang cuốn quay ngược dưới tác động của tải.
Đây cũng là một bộ phận rất quan trọng cần kiểm tra khi mua tời điện, đặc biệt nếu thiết bị thường xuyên phải nâng và giữ hàng ở độ cao lớn.
Điều gì xảy ra ngay tại thời điểm mất điện?
Giả sử tời đang nâng một kiện hàng 300 kg thì nguồn điện bị ngắt. Quá trình thường diễn ra theo trình tự:
Nguồn điện bị ngắt → động cơ mất mô-men → phanh điện từ đóng → trục truyền động dừng → tang cuốn được giữ lại → tải dừng trên cao.
Tải có thể xuất hiện một chuyển động rất nhỏ trước khi hệ thống dừng hoàn toàn do khe hở cơ khí, độ đàn hồi của cáp và thời gian đáp ứng của phanh. Tuy nhiên, với hệ thống hoạt động bình thường, tải không được phép tiếp tục tụt xuống mất kiểm soát.
Chính vì vậy, khi lựa chọn đơn vị bán tời điện, không nên chỉ so sánh công suất motor hay tải trọng ghi trên máy mà cần quan tâm đến cả kết cấu phanh và khả năng giữ tải.
Khi nào tải vẫn có nguy cơ bị tụt xuống?
Mất điện không phải nguyên nhân trực tiếp khiến tải rơi. Nguy cơ thường xuất hiện khi hệ thống tời đã có vấn đề từ trước.
1. Phanh bị mòn hoặc điều chỉnh sai
Sau thời gian dài làm việc, má phanh có thể bị mòn, bề mặt phanh bám dầu hoặc khe hở phanh quá lớn. Khi đó lực phanh không đủ để giữ tải, đặc biệt khi tời đang làm việc gần tải trọng tối đa.
Một dấu hiệu khá rõ là sau khi thả nút điều khiển, tải vẫn tụt xuống một đoạn bất thường thay vì dừng gần như ngay lập tức.
2. Tời thường xuyên làm việc sát hoặc quá tải
Nếu tời điện liên tục nâng ở mức 100% tải trọng hoặc vượt tải, không chỉ động cơ bị nóng mà phanh, hộp giảm tốc, cáp và các chi tiết truyền động cũng chịu ứng suất lớn hơn.
Trong thực tế vận hành, nên lựa chọn thiết bị có tải trọng dự phòng phù hợp thay vì chọn máy vừa đúng bằng khối lượng hàng thường xuyên nâng.
3. Hộp giảm tốc hoặc cơ cấu truyền động bị hư hỏng
Phanh vẫn hoạt động nhưng nếu bánh răng, trục hoặc các chi tiết truyền lực bên trong bị hỏng nghiêm trọng, khả năng giữ tải vẫn có thể bị ảnh hưởng. Đây là lý do việc kiểm tra tiếng kêu bất thường, độ rung và tình trạng dầu bôi trơn hộp số rất quan trọng.
4. Cáp thép, móc tải hoặc điểm treo gặp sự cố
Không phải trường hợp tải rơi nào cũng xuất phát từ phanh. Cáp bị đứt, móc tải hỏng, khóa cáp lắp sai hoặc kết cấu treo không đủ khả năng chịu lực đều có thể gây sự cố dù bản thân tời vẫn hoạt động bình thường.
Có nên tiếp tục vận hành ngay khi điện được cấp trở lại?
Không nên khởi động tời ngay lập tức.
Nếu mất điện khi hàng vẫn đang treo trên cao, trước tiên cần giữ người không liên quan ra khỏi khu vực phía dưới tải. Khi nguồn điện trở lại, người vận hành nên kiểm tra trạng thái tải, cáp thép, móc, tang cuốn và điểm treo trước khi tiếp tục nâng hoặc hạ.
Đặc biệt, không đứng dưới tải và không cố dùng tay kéo, đẩy hoặc xử lý kiện hàng đang treo.
Nếu phát hiện tải đã bị tụt xuống trong thời gian mất điện, nên dừng vận hành để kiểm tra hệ thống phanh trước khi sử dụng lại.
Khi mua tời điện cần quan tâm những yếu tố nào để hạn chế rủi ro?
Khi mua tời điện, tải trọng và tốc độ nâng chỉ là hai trong nhiều thông số cần xem xét. Với những ứng dụng thường xuyên nâng hàng lên cao, nên ưu tiên:
- Hệ thống phanh có khả năng tự đóng khi mất nguồn.
- Tải trọng tời có hệ số dự phòng so với tải thực tế.
- Cáp thép, móc tải và tang cuốn đúng tiêu chuẩn.
- Hộp giảm tốc có kết cấu chắc chắn, truyền lực ổn định.
- Công tắc hành trình và hệ thống điều khiển hoạt động chính xác.
- Thiết bị có nguồn gốc, thông số kỹ thuật và hướng dẫn vận hành rõ ràng.
Một đơn vị bán tời điện có kinh nghiệm cũng cần tư vấn dựa trên tải thực tế, chiều cao nâng, tần suất làm việc và điều kiện lắp đặt thay vì chỉ dựa vào tải trọng danh nghĩa của máy.
Kết luận
Với tời điện được thiết kế đúng kỹ thuật và hệ thống phanh đang hoạt động tốt, khi mất điện đột ngột, phanh sẽ tự động giữ cơ cấu truyền động để hạn chế tải tụt xuống. Vì vậy, tải không nên rơi tự do chỉ vì mất nguồn điện.
Tuy nhiên, không nên xem phanh là yếu tố an toàn tuyệt đối. Phanh mòn, nâng quá tải, cáp hư hỏng hoặc kết cấu treo không đạt yêu cầu đều có thể dẫn đến sự cố. Vì vậy, bên cạnh việc lựa chọn đúng thiết bị khi mua tời điện, kiểm tra phanh và toàn bộ hệ thống nâng định kỳ mới là yếu tố quyết định khả năng vận hành an toàn lâu dài.
